Rewolucja 1905. Nowoczesna Polska to Pracownicza Polska!

28 stycznia 1905 roku w ośrodkach przemysłowych Królestwa Polskiego wybuchły masowe strajki robotników. Był to początek Rewolucji 1905 i nowoczesnej Polski.

Strajk generalny

Rewolucję 1905 w carskiej Rosji wywołały wydarzenia, które przeszły do historii pod nazwą krwawej niedzieli. 22 stycznia pop Gieorgij Gapon poprowadził ulicami Petersburga pokojowy pochód-procesję robotników z Zakładów Putiłowskich w stronę Pałacu Zimowego z prośbą, by car ujął się za pracownikami szykanowanymi przez dyrekcję fabryki. Carska armia bezwzględnie rozgromiła bezbronny tłum, zabijając dwieście osób. Na wieść o wypadkach z Petersburga 27 stycznia w Warszawie stanęły pierwsze fabryki. Kolejnego dnia strajkowały już wszystkie zakłady przemysłowe, zamykano warsztaty, kawiarnie, sklepy, zatrzymano komunikację miejską.

Strajk rozlał się po największych miastach przemysłowych Królestwa Polskiego, nie ominął również wsi. Stan mobilizacji utrzymywał się przez kolejne dwa lata. Na ulicę wychodzili robotnice i robotnicy m.in. Łodzi, Piotrkowa, Radomia, Żyrardowa, Lublina, Częstochowy, Kielc, Ostrowca Świętokrzyskiego, Sosnowca i miast Zagłębia Dąbrowskiego. Dołączyli do nich uczniowie, którzy już 28 stycznia ogłosili Strajk Szkolny zwrócony przeciwko rusyfikującemu programowi nauczania. Rewolucja z lat 1905-1907 w Królestwie Polskim to kilka tysięcy wystąpień, ponad milion uczestników – takich rozmiarów nie przybrało żadne z polskich powstań.

Krwawa niedziela była tylko iskrą, która doprowadziła do wybuchu zmagazynowanego społecznego gniewu. Cesarstwo Rosyjskie to państwo o jakim śnią dzisiejsi neoliberałowie – państwo bezgranicznego i bezwzględnego wyzysku ekonomicznego robotników przez fabrykantów. Porządku tego pilnowało carskie wojsko. Stąd wielopłaszczyznowy charakter Rewolucji 1905 – problemy ekonomiczne, krzyżowały się z politycznymi i narodowościowymi. W tych warunkach partie polityczne Królestwa Polskiego starały się o zorganizowanie mas społecznych.

Protagonistami tych wydarzeń niewątpliwie były lewicowe ugrupowania: Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL), żydowski Bund i Polska Partia Socjalistyczna (PPS), która w trakcie rewolucji podzieliła się na PPS-Lewica i PPS-Frakcja Rewolucyjna Józefa Piłsudskiego. Partie te znacząco różniły się programami politycznymi – SDKPiL i PPS-Lewica podkreślały ponadnarodową solidarność klasy pracującej, podczas gdy PPS-Frakcja Rewolucyjna łączyła postulaty walki o prawa ekonomiczne ze sprawą niepodległości. Nie wzbraniajmy się jednak przed przypomnieniem udziału jedynej prawicowej partii politycznej zaangażowanej w wydarzenia z lat 1905-1907. Narodowa Demokracja stanęła po stronie caratu i zajmowała się napuszczaniem na siebie robotników i ponosi odpowiedzialność za mordy na Polakach i Żydach. Być może właśnie dlatego Rewolucja 1905 zniknęła z naszej zbiorowej pamięci – polską historię pisze bowiem głównie prawica.

Nowoczesna, czyli rewolucyjna

Rewolucja 1905 zmieniła znacząco carski reżim i kapitalizm w Królestwie Polskim. Wzrosły płace dla robotnic i robotników, skrócono dniówkę, poprawiła się higiena pracy, zniknął system samodzierżawia, koncentrujący całą władzę w rękach cara, a Polacy znaleźli się w Dumie (carskim parlamencie), odczuwalnie zelżała cenzura, wywalczono prawo do nauczania w języku polskim, znacznie łatwiejsze było zakładanie organizacji społecznych i stowarzyszeń. Wszystkie te zdobycze sprawiły, że Polska wkroczyła w sensie kulturowym i politycznym w nowoczesność.

Przed Rewolucją 1905 polityka była domeną wąskiego grona działaczy, którzy lud albo ignorowali (jak np. stronnictwa liberalne i konserwatywne), albo traktowali bardziej jako przedmiot swoich programów, nawet wtedy gdy występowali w jego imieniu. Po Powstaniu Styczniowym dla polskich socjalistów stało się jasne, że nie powinni działać pod hasłem „wszystko dla ludu”, ale „wszystko przez lud”. Rewolucja 1905 spełniła ten postulat. Po raz pierwszy w historii Polski to masy – właśnie! – stały się podmiotem polityki.

Wystąpienia i strajki na początkowym etapie Rewolucji były spontaniczne, pozostawały poza wpływem partii politycznych. Partie posuwały się o jeden krok za samoorganizującymi się robotnikami, a swoje zadanie widziały w dostarczaniu ideowych ram, które pozwalały masom zrozumieć przyczyny ich położenia i przekuć niezadowolenie na ukierunkowane działania polityczne. Mentalnej zmiany, która zaszła w wyniku Rewolucji 1905, nie dało się już odwrócić. Lud stał się podstawą nowoczesnej polityki – czyli polityki polegającej na organizowaniu się społeczeństwa obywatelskiego i grup, które artykułują swoje interesy. Swoją siłę pokazały stowarzyszenia, związki zawodowe i partie polityczne, które przywracały ludności godność i pozwalały jej kształtować swoje życie na przekór rzeczywistości dzikiego kapitalizmu i okrutnej władzy caratu.

Nie można też zapominać, że o znaczeniu Rewolucji 1905 dla niepodległości Polski. Rewolucja stała się poligonem doświadczalnym dla Józefa Piłsudskiego. Przyszły marszałek założył w 1904 roku Oddziały Bojowe PPS, które stały się zalążkiem Związku Walki Czynnej. Piłsudski, tak jak inni członkowie PPS-Frakcja Rewolucyjna, uważał, że pełnię podmiotowości lud polski osiągnie tylko wtedy, gdy wyswobodzi się spod obcej władzy.

Musimy pamiętać, że źródłem nowoczesnej i demokratycznej Polski była działalność mas w ramach stowarzyszeń, organizacji politycznych i związków zawodowych. Pamięć o Rewolucji 1905 jest ważna szczególnie dziś, kiedy partia mieniąca się nowoczesną pragnie porządku, w którym pracownicy tańczyliby, jak im się zagra – w rytm wybijany nahajką.

Przemysław Wewiór

Źródło wykorzystanej fotografii: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona. Zdjęcie wykadrowano i dodano tekst.
SHARE IT: Facebook Twitter Pinterest Google Plus StumbleUpon Reddit Email

Komentarze

You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>